خَاضِعِينَ . ( شعراء : 3 - 4 ) شايد از اينكه [ مشركان ] ايمان نمىآورند ، جان خود را تباه سازى . اگر بخواهيم ، معجزه‌اى از آسمان بر آنان فرود مىآوريم ، تا در برابر آن گردنهايشان خاضع گردد . بنابراين ، هيچ‌گونه تحميلى در راه و روش انبياء در دعوت به حق وجود نداشته و آنان فقط مبلّغان پيام الهى بوده‌اند و راه را به بشر نشان داده‌اند و اگر در تعاليم آنان ديده مىشود كه احكامى را با قدرت اجرا كرده‌اند و يا براى جلوگيرى از گسترش برخى منكرات به قوه قهريه متوسل شده‌اند ، مربوط به مواردى است كه حقوق جامعه در معرض خطر بوده و عده‌اى از روى خودخواهى خواسته‌اند جامعه را به راهى ببرند كه خود مىپسنديده‌اند . در حقيقت ، اين گروه خودخواه مانع آزادى ديگر افراد جامعه در پذيرش حق شده‌اند وپيامبران به مقابله با آنان برخاسته‌اند ؛ همان‌گونه كه جنگهاى پيامبران و به ويژه جنگهاى پيامبر اسلام ( ص ) همگى براى برداشتن موانع دعوت به سوى حق بوده است و گرنه پيامبران نمىخواسته‌اند كه افراد به زور ايمان بياورند . افزون بر اينكه ، ايمان امرى قلبى است و تحميل‌بردار نيست . در صورت تحميل ايمان و عقيده ، افراد به نفاق رو مىآورند نه به ايمان حقيقى . ايمانى از نظر هدايتگران الهى ارزش دارد كه شخص با مطالعه و تحقيق و در كمال آزادى آن را بپذيرد و نقش پيامبران در اين گونه ايمان آوردن ، بيان نكاتى است كه مورد غفلت افراد قرارگرفته وپس‌از تنبّه و تذكر انبياء ، افراد ، خود با اختيار به آن مىگروند وباور قلبى به آن پيدامىكنند . 3 . اصل تعقل و خردگرايى پيامبران ، راهنمايان بشر به سوى صلاح و فلاح بوده‌اند و از اين رو دعوت به تعقل و تفكر از اصول اوليه آنان بوده است . آنان در اجراى اين اصل ، به دو كار اساسى پرداخته‌اند : اول اينكه دعوت به عقل و علم كرده‌اند و خود به هنگام تبليغ آيين خويش ، به بيان براهين عقلى پرداخته‌اند . همچنين از مخاطبان خويش خواسته‌اند كه اگر مىخواهند دعوت آنان را نپذيرند ، دلايل عقلى خود را مطرح كنند تا با برخورد افكا رو ادله آن ، مشخص شود كه سخن چه كسى حق است و چه كسى بايد از افكار خود دست بردارد . دوم اينكه به مبارزه با مانع اصلى تعقل و خردگرايى ، يعنى تقليد بىدليل از گذشتگان و بزرگان قوم مىپرداختند . پيامبران در مسير امر اول ، خود به محاجّه پرداخته و دليل عقلى بر اثبات مدعاى خود آورده‌اند . نمونه اين عمل ، اقامه برهان حضرت موسى ( ع ) در برابر فرعون ، « 1 » براهين عقلى

--> ( 1 ) . ر . ك : طه ( 20 ) ، آيات 50 - 54 .